niedziela, 24 lipca 2016

lipa nie tylko na poty i nerwy, ale i symbol czułej i wiernej miłości (wierzenia, ciekawostki, właściwości lecznicze, zastosowanie)

 Okres zbierania kwiecia lipy minął już dawno! Chciałabym mieć miejsce do zbierania kwiatu lipowego z początkiem lata, ale niestety jeszcze go nie znalazłam  w miejscu w którym mieszkam obecnie.
Zaczynając przygodę z ziołami jedną  z pierwszych roślin którą się zainteresowałam, a było ich kilka! była lipa.
Poza tym dwie dostojne lipy stały na łące spory kawałek za moim domem rodzinnym wśród żywicznego lasu sosnowego.
 
Po pobycie w Biesach na początku czerwca!, nawet przez myśl nie przeszło nam, że wrócimy w nie ponad miesiąc później! Spędziliśmy w nich prawie dzień!  Zdążyłam pozbierać trochę pokrzyw i kwiatów lipy już przekwitniętych.

W Bieszczadach dojrzewa i rośnie wszystko o miesiąc później, kwiat lipy po połowie lipca zastałam tylko przekwitnięty.
Jednak nic nie stoi na przeszkodzie, abym napisała o tym pięknym drzewie wtopionym w krajobraz naszego kraju.
 Myślę, że będą i tacy dla tych których lipa to interesujące obiekt (tak jak i dla mnie)? Jeśli tak to zapraszam na dzisiejszy wpis o  tym niezwykłym drzewie
Zbiór kwiatów lipy najlepiej rozpocząć, gdy część kwiatówjest jeszcze w pąkach - przekwitłe mają znacznie mniej leczniczych substancji. Cóż w tym roku będę miała swoją herbatkę z kwiatów lipy, mniej leczniczą, ale na pewno aromatyczną! 

Lipa znana jest chyba każdemu, głównie z poezji Jana Kochanowskiego ("Na lipę") gdzie przedstawiona jest jako symbol staropolskiej sielskości.
Może już nie każdemu, ale wielbicielom klasyki literatury polskiej znane są strofy dotyczące lipy zawarte w epopei narodowej "Panu Tadeuszu" w księdze IV:
"Lipa tak rozrośniona, że pod jej cieniami,
stu młodzieńców, sto panien szło w taniec parami? [...]
Wszak lipa czarnoleska na głos Jana czuła
Tyle rytmów natchnęła!"
Ja bym tak mogła pisać w tym miejscu o lipie w literaturze, bo literaturę kocham, to jednak ma być post o lipie jako lekarstwie!
Do rzeczy więc, a poniżej zdjęcie okazałej lipy, która widziała już nie jedno!
 
 Gdzie rośnie lipa?
Lipa występuje pospolicie na terytorium całego kraju w lasach obok buków, klonów i jarzębin. Jest często sadzona przy domach, w parkach, przy drogach, jako roślina ozdobna i użytkowa. Lipa rośnie wyłącznie na półkuli północnej, w umiarkowanej strefie klimatycznej.
 
Jak wygląda lipa?
Lipy charakteryzują się zazwyczaj prostym i grubym pniem, który u najstarszych okazów jest gruby. Korona lipy ma kształt kulisty lub półkulisty. Kwitnienie tego drzewa to czerwiec i początek lipca. Kwiaty ma jasnożółte na długiej szypułce z podługowatą podsadką ("skrzydełkiem") - w czasie kwitnienia wydziela intensywny miodowy zapach.
Lipa owocuje w sierpniu i wrześniu, a owocem jest kulisty, twardy orzech ze skrzydełkiem.
 
A tu poniżej kwitnący (a raczej już przekwitający) kwiat lipy - jeden z ostatnich jakie znalazłam na moim lipowym drzewie.
 Liście lipy mają kształt serca i postrzępione brzegi, są ciemnozielone na wierzchniej stronie i srebrzysto zielone na spodniej.   
 
 Co zawiera lipa?
W kwiatach lipy znajdują się przeciwzapalne flawonoidy, a ponadto związki śluzowe, kwasy organiczne, triterpeny , fitosterole, nieco garbników i olejek eteryczny, a w nim m.in. farnezol, geraniol, eugenol. Kombinacja tych składników powoduje zwiększone wydzielanie potu oraz parowanie i oddychanie przez skórę - dzięki temu obniża gorączkę!
 
Co jest surowcem zielarskim z lipy? Kiedy zbieramy lipę? Jak suszymy lipę? Jak przechowujemy lipę?
Surowcem zielarskim z lipy są całe kwiatostany pochodzące z obu gatunków lipy drobnolistnej i szerokolistnej.
W fitoterapii stosuje się cały  kwiatostan lipy wraz z szypułką i zrośniętą z nią podsadką kwiatową.
Surowiec zielarski, gdy większość kwiatów jest rozwinięta, a pozostałe rozchylają się. Najlepiej zbierać kwiaty w czasie suszy, bo wilgoć  obniża wartość leczniczą zbioru. Zbiór rozpoczynamy na samym początku kwitnienia, bo przekwitłe kwiaty mają znacznie mniej leczniczych substancji. Przy zbiorze kwiatów obcina się tylko kwitnące wierzchołki uważając, by nie łamać gałęzi.
Kwiatostany lipy suszymy rozłożone cienką warstwą na papierze (u mnie są to zazwyczaj stare gazety), w cieniu w temperaturze nie większej niż 40 °C.  Najlepszym miejscem jak dla mnie jest zacieniony, przewiewny strych! czy poddasze domu.
Zbiory przechowujemy w szczelnie zamkniętych pojemnikach, bez dostępu światła.
Wysuszone kwiaty powinny zachować kolor (czyli mieć barwę żółtawobiałą, a podsadki - jasnozieloną) i miodowy zapach.
Dawniej wykorzystywano w ziołolecznictwie różne części drzewa czyli kwiaty, liście i korę. Współcześnie najpopularniejszy jest napar z kwiatostanu lipy. 
 
Uwaga! Lipa jest tym drzewem, który ulega skażeniu w warunkach miejskich. Dlatego kwiaty lipy należy zbierać tylko z lip rosnących z daleka od miast i szos (związki m.in ołowiu).
 
Na co działa lipa?
* doskonale obniża gorączkę, a więc sprawdza się w leczeniu przeziębienia i innych chorób przebiegających z podwyższoną temperaturą ciała (zwiększa wrażliwość gruczołów potowych na bodźce przesyłane przez nerwy współczulne) oraz przy zapaleniu gardła i oskrzeli, przy zaflegmieniu górnych dróg oddechowych,
 
* stosowana jest jako środek łagodnie moczopędny (drewno lipy), węgiel drzewny lipy można stosować na biegunki i oparzenia,
 
* ma działanie uspokajające, dlatego kwiat lipy jest z powodzeniem stosowany przy napięciu nerwowym, można powiedzieć, że jest "panaceum" na zmęczenie nerwowe, jest skutecznym i bezpiecznym lekarstwem w walce ze stanami niepokoju pochodzenia lękowego lub nerwicowego,
 
* odświeża po długotrwałym zmęczeniu wysiłkiem umysłowym, w stanach napięć i pobudzenia, ułatwia też zasypianie (doskonale nadaje się do stosowania u dzieci nerwowych lub mających problemy z zasypianiem,
 
*działa rozkurczowo na układ krążenia i pomaga w niektórych rodzajach migreny,
 
*dzięki działaniu przeciwkaszlowemu i przeciwskurczowemu jest skutecznym lekarstwem w zwalczaniu kaszlu i w chorobach nieżytowych, zarówno u dzieci jak i u dorosłych,
 
*popularne jest wykorzystywanie lipy jako diuretyku lub leku na żołądek zmniejszającego bóle gastryczne i skutecznego w przypadku ciężkich niestrawności,
 
* ma działanie żółciopędne, wzmaga wydzielanie soku żołądkowego, więc ułatwia trawienie i przyswajanie pokarmów,
 
* ma właściwości tonizujące, wyjątkowo korzystnie działa na skórę (dlatego wyciągi z kwiatów lipy stosuje się w wielu kosmetykach pielęgnacyjnych i upiększających- poprawia kondycję włosów i wygładza cerę), stosowana zewnętrznie lipa chroni skórę przed wiatrem, słońcem, zimnem, a jej działanie zmiękczające sprawia, że łagodzi wypryski i podrażnienia skórne.
 
Nie byłabym sobą jeśli nie poszperałabym, żeby dowiedzieć się innych informacji o tym drzewie niż m.in. zastosowanie w ziołolecznictwie. Kiedyś drzewa były zakorzenione w tradycji, wierzeniach i kulturze, a dziś z przykrością obserwuje, że wszystko to zanika! Szkoda! Mam nadzieję, że pisząc tu w cyberprzestrzeni jakieś informacje, one tu zostaną i kogoś zaciekawią czy zainspirują!
 
 CIEKAWOSTKI ZWIĄZANE Z LIPĄ?!
*W kulturze germańskiej lipę poświęcono Frei bogince - matce.  Lipy bardzo często rosły pośrodku wioskowego placu i pod nim sprawowano sądy,
 
* Słowianie wierzyli, że lipa chroni przed uderzeniami pioruna, a dotknięcie jej pnia miało uzdrawiać chorych,
 
* łacińska nazwa lipy (tillia) wywodzi się od greckiego wyrazu ptilon czyli pióro, bo właśnie z piórami skojarzył się starożytnym kształt jej liścia,
 
* pierwsze zastosowanie lipy jako środka uspokajającego sięga czasów renesansu, a obecnie jest ona jednym z najczęściej stosowanych lekarstw roślinnych,
 
*miód lipowy był niezwykle ceniony w średniowieczu, więc siłą rzeczy cenione były i lipy, objęto je ochroną i zabroniono ścinania,
 
* gdy Łemkowie (wschodniosłowiańska grupa etniczna) wycinali las nie ruszali starych lip, jeśli jednak zdarzyło im się wyciąć jej drewno wykorzystywano je do celów szczególnych bo robiono z niego kołyski, zabawki oraz meble (były to głównie kredensy, bo lipa nie wydziela zapachu)!,
 
* lipę sadzono niemal przy każdym bojkowskim domostwie (Bieszczady), wedle tradycji sadzona była wraz z narodzinami dziewczynki,
 
*w kulturze germańskiej lipę poświęcono Frei, bogince - matce (bogini płodności), w kulturze słowiańskiej Ładzie (bogini miłości i płodności). Lipy często rosły pośrodku wioskowego placu i pod nim sprawowano sądy,
 
* Słowianie wierzyli, że lipa chroni przed uderzeniem pioruna, a dotknięcie jej pnia miało uzdrawiać chorych,
 
* jak wiadomo lipa ma miękkie drewno (z jednej strony może to symbolizować kruchość), ale pomimo tego, że nie nadaje się do budowania wytrzymałych konstrukcji okazała się idealna do wykonywania dzieł sztuki (z drewna lipy powstał przecież m.in. ołtarz Wita Stwosza),
 
* włókna z drewna lipy mogą być również stosowane do wytwarzania papieru. Pędy zbiera się wiosną lub latem, a liście się usuwa. Takie włókna są gotowane przez dwie godziny, a następnie wkładane do ługu i walcowane. Papier z drewna lipy jest beżowy,
 
* węgiel drzewny z lipy służył mieszkańcom Podkarpacia jako środek na oparzenia,
 
* z łyka lipowego wyrabiano maty i plecionki,
 
* węgiel z drzewa lipowego jest doskonały do rysowania,
 
* próchno z lipowej dziupli stosowano w charakterze zasypki dla niemowląt,
 
* orzeszki lipowe mielono kiedyś na "czekoladową" pastę (niestety miała bardzo krótki termin przydatności),
 
*łyko lipowe moczone przez kilka tygodni w wodzie dawało włókno do wyrobu lin i worków,
 
* w czasach niedostatku zdarte łyko mielono i przechowywano jako pokarm głodowy (mieszany z mielonymi kłączami perzu, kotkami leszczyny i mąką),
 
*łyko lipowe cięto na powrozy dla krów i na materiał do wyplatania łubianek i łapci czyli łyczaków (powszechnego obuwia biedoty wiejskiej).W tym celu łyko było cięte na paseczki i suszone pod obciążeniem,
 
*  od zarania dziejów wykonywano z lipy przedmioty do celów powszechnych na przykład takich jak łyżki, miski, jak i odświętnych rzeźby i ikony, a w czasach późniejszych miało zastosowanie w produkcji instrumentów i stołów kreślarskich,
 
* popiół z lipowego drewna był ceniony jako środek do ługowania trucizn z innych roślin.
 
Myślę, że przyroda i roślinność wokół nas jest szczególnie zakorzeniona w naszej kulturze. Lipa jest właśnie jedną z takich roślin. Dla Słowian i Germanów lipa była świętym drzewem podlegającym oddziaływaniom Księżyca. Wierzenia ludowe w jej dziuplach umiejscawiały siedlisko czarta. Jednak w czasie chrześcijaństwa została "uświęcona" przez drewno, które służyło do rzeźbienia świętych figur oraz do malowania ikon. Stąd właśnie łacińska nazwa lipy "lignum sanctum" (święte drewno).
Pisałam już w nagłówku, że lipa jest nie tylko na poty i nerwy, ale i jest symbolem czułej i wiernej miłości.
A od czego się zaczęło, że lipa stała się symbolem wiernej i czułej miłości?
Wszystko zaczęło się od greckiej mitologii z którą związana była opowieść o starym małżeństwie (Filemon i Baucis), które jako jedyne gościnnie przyjęło nierozpoznanych przez innych Zeusa i Hermesa. Nie wiedzieli oczywiście, że na ich progu stanęli potężni bogowie. Wiedzieli jedynie to, że przed ich oczami stali zmęczeni podróżni, którym chcieli ofiarować chwilę wytchnienia. Za tę przysługę staruszkom się odwdzięczono - pozwolono im umrzeć w jednym momencie. Żadne więc nie musiało żyć samo i tęsknić za drugim!
Zamieniono ich w dwie zrośnięte ze sobą lipy. Faktycznie lipa często rośnie kilkoma pniami od swojej podstawy.
Też bym tak chciała!

 Droga powrotna z Biesów.......dzień chyli się ku końcowi. Piękny zachód słońca możemy zobaczyć wszędzie.
 
Klasztor w Tyńcu - widok z okna samochodu w drodze powrotnej do domu.
 
 

Brak komentarzy :

Prześlij komentarz

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...